De digitalisering maakt ons gelukkiger, maar tegelijk ook kwetsbaarder

Annet Aris

Deze week smaakte ik het genoegen om te lunchen met Subramanian (Subi) Rangan, een van de meest gewaardeerde professoren op Insead. Hoewel ik al vermoedde dat het tafelgesprek niet over koetjes en kalfjes zou gaan, was ik toch enigszins overdonderd toen hij mij al tijdens mijn eerste hap vroeg hoe wij over honderd jaar op de digitale revolutie zouden terugkijken. Zouden wij, net zoals bij de industriële revolutie, tot de conclusie komen dat de overgang weliswaar pijnlijk was en getekend door kinderziekten, maar dat de uiteindelijke impact op onze welvaart, levensduur en levenskwaliteit uitgesproken positief is? Of zou het deze keer anders lopen, en waarom dan?

Gelukkig had ik, omdat ik nog aan het kauwen was, wat tijd om mijn gedachten te ordenen, want bij Subi Rangan kun je je niet redden met algemene beweringen. Alles wat je zegt moet handen en voeten hebben. Daartegenover staat dat hij maar al te graag met je meedenkt, dus hem af en toe een intrigerende vraag stellen, werkt ook erg goed. Hoewel we niet tot een finale conclusie kwamen, noteer ik hier toch een paar overwegingen.

De digitale revolutie zal ons uiteindelijk zonder twijfel veel goede dingen brengen. Een essentieel kenmerk van  de digitalisering is dat alle resources, van grondstoffen tot menselijke creativiteit, veel effectiever gebruikt zullen worden. Zaken en talenten worden vindbaarder, aanbiedingen zijn beter te beoordelen en producten gemakkelijker te verkrijgen. Een digitaal product kan eindeloos worden vermenigvuldigd en eeuwig worden bewaard. Wij als westerse consumenten hebben, hoewel we pas aan het begin van de digitale wereld staan, hier al veel van geprofiteerd.

De impact zal echter nog groter zijn in niet-westerse economieën: gezondheid, educatie, handel, energie en telecommunicatie zullen voor miljarden mensen beter bereikbaar worden en hun kansen op een langer en gelukkiger leven doen toenemen.

Tot zover het goede nieuws. Er is natuurlijk ook een prijs die we hiervoor moeten betalen, zeker op korte termijn. Veel bestaande bedrijven zullen de levensvatbaarheid van hun businessmodel als sneeuw voor de zon zien verdwijnen, banen houden op te bestaan en er zal een grote kloof zijn tussen degenen die al toegang hebben tot de digitale wereld en de rest. Deze problemen zijn echter typische overgangsproblemen, die weliswaar onaangenaam zijn, maar op den duur verdwijnen.

Maar er is één nadeel dat niet verdwijnt: we zullen steeds afhankelijker worden van het digitale en daarmee ook kwetsbaarder. Nu al delegeren we veel kennis en dagelijkse beslissingen aan de technologie. De komende decennia zal dit, zeker met de groei van de artificiële intelligentie, sterk toenemen. Bij een storing of een geslaagde aanval op de digitale infrastructuur zijn we extreem kwetsbaar. Het zal moeilijk tot onmogelijk zijn om de data die we door ons digitale gedrag genereren zelf te controleren.

Daarbij is de kans groot dat veel van deze data en digitale platforms gedomineerd zullen worden door een handvol spelers. De marktdynamiek in de digitale wereld is nu eenmaal zo dat leercurven, schaaleffecten en externe netwerkeffecten voor een mondiale winner-takes-all-markt zorgen, die lastig is te reguleren.

Het bijzondere aan de industriële revolutie en de gelijktijdige democratisering van veel landen was dat we de vorige eeuw bij uitzondering in een wereld leefden die decentraal georganiseerd was en redelijk effectief gebruikmaakte van de ons ter beschikking staande resources, in ieder geval in vergelijking met de tijd daarvoor. Is de prijs voor alle goede dingen die digitalisering ons kan brengen een terugkeer naar grotere centralisatie en afhankelijkheid van een klein aantal digitale superplatforms?

De uitdaging zal zijn het ene mogelijk te maken en het andere onder controle te houden. Dat zal niet eenvoudig zijn, omdat de voordelen van digitalisering juist mogelijk worden gemaakt door het beter verzamelen, analyseren en gebruiken van data, en dit leidt juist tot meer afhankelijkheid. Ik ben bang dat we om die vraag te beantwoorden nog een paar keer zullen moeten lunchen.

Annet Aris doceert digitale strategie aan businessschool Insead in Fontainebleau en is commissaris bij diverse bedrijven. Wekelijks schrijft zij over bedrijfsvoering, governance en digitale media.

Bron: FD, 16 mei 2015